Millî Mücadele’ye uçak bağışlayan Erzurumlu iş insanının Ankara’daki mirası

Erzurum’da dünyaya gelen tüccar ve müteahhit Nâfiz Kotan, Millî Mücadele’ye yaptığı yardımlarla Türk tarihinin dikkat çeken isimlerinden biri oldu. İşgal altındaki İstanbul’daki mal varlığını elden çıkararak Anadolu’ya geçen Kotan, yalnızca maddi desteğiyle değil, Türk ordusunun havacılık alanındaki ihtiyaçlarının karşılanmasına katkısıyla da öne çıktı.

Kendisine atfedilen, “Vatan kurtulursa hepimiz kurtulacağız. Fakat Allah göstermesin, bu mukaddes toprakları kaybedersek benim servetimin ne kıymeti kalır?” sözleri, onun Millî Mücadele’ye bakışını özetleyen ifadeler arasında yer alıyor.

Millî Mücadele’ye uçak bağışladı

Atatürk Ansiklopedisi’nde yer alan bilgilere göre Nâfiz Kotan, Millî Mücadele’nin en kritik dönemlerinde İtalya’dan kendi imkânlarıyla uçaklar tedarik ederek Türk ordusuna bağışladı. Dönemin kayıtlarında dört uçak satın alıp orduya verdiği belirtilen Kotan’ın bağışladığı uçaklar, “Erzurumlu Nafiz-1”, “Erzurumlu Nafiz-2”, “Erzurumlu Nafiz-3” ve “Erzurumlu Nafiz-4” adlarıyla anıldı.

Kotan, uçak desteğinin yanı sıra Millî Mücadele’nin finansmanı için de önemli kaynaklar sundu. Ankara’ya yerleştiğinde parasını Osmanlı Bankası’na yatırarak Mustafa Kemal Paşa’nın ihtiyaç duyduğu miktarı bu hesaptan kullanabileceğini bildirdi. Kaynaklarda, nakit varlığının 10 bin altına karşılık geldiği ve bu desteğin dönemin zor ekonomik koşullarında önemli bir güvence oluşturduğu aktarılıyor.

Cumhuriyet Ankara’sının inşasına katkı sağladı

Millî Mücadele’nin ardından Nâfiz Kotan, kardeşi Necip Bey ile birlikte Ankara’da İnşaat-ı Fenniye şirketini kurarak müteahhitlik yaptı. Genç Cumhuriyet’in başkentinde yürütülen imar çalışmalarında yer alan Kotan, Ankara Palas, Türkiye İş Bankası, Etnografya Müzesi ve çeşitli kamu binalarının inşasında da görev üstlendi.

Bu dönemin dikkat çeken yapılarından biri de kendi adıyla anılan Erzurumlu Nâfiz Bey Apartmanı oldu.

Ankara’nın ilk kaloriferli ve asansörlü apartmanı

Ankara’nın Altındağ ilçesindeki Ulus semtinde, Işıklar Caddesi ile Alataş Sokağı’nın kesiştiği noktada bulunan apartman, erken Cumhuriyet dönemi mimarisinin dikkat çekici örnekleri arasında gösteriliyor.

Mimar Arif Hikmet Koyunoğlu tarafından tasarlanan, yaklaşık 200 metrekarelik bir alan üzerine inşa edilen dört katlı yapının girişindeki levhada 1922 tarihi yer alıyor. Bazı mimarlık araştırmacıları yapının tarihlendirilmesini tartışsa da apartman, Ankara’nın ilk kaloriferli ve asansörlü binalarından biri, yaygın kabul gören anlatımla ise ilki olarak biliniyor.

Yapıda her katta tek daire bulunması, zemin katın ticari amaçla kullanılması ve dönemin Ankara’sında henüz yaygınlaşmamış asansör ile merkezi ısıtma sisteminin bir arada bulunması, apartmanı modern konut mimarisinin öncü örneklerinden biri haline getirdi.

Tarihî apartman müze olmayı bekliyor

Erzurumlu Nâfiz Bey Apartmanı’nın yeniden değerlendirilmesi için Ankara Büyükşehir Belediyesi ve Ankara Kent Konseyi tarafından çalışma başlatıldığı 2024 yılında duyuruldu. Ankara’nın tarihî belleğine kazandırılması amacıyla yapının Kent Belleği Müzesi’ne dönüştürülmesi önerildi ve kamulaştırma sürecinin başlatıldığı açıklandı.

2026 yılında yayımlanan bir değerlendirmede de apartmanın atıl durumda bulunduğu ve müze projesinin gündemde olduğu belirtiliyor. Ancak yapının müzeye dönüştürülmesinin tamamlandığına ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.

Millî Mücadele’ye yaptığı katkılarla tarihe geçen Erzurumlu Nâfiz Kotan’ın adı, yalnızca bağışladığı uçaklarla değil, Ankara’nın kuruluş yıllarında bıraktığı mimari mirasla da yaşamaya devam ediyor. Bugün başkentte ayakta duran apartman, bir Erzurumlu iş insanının vatanseverliğini, girişimciliğini ve Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki imar çalışmalarına katkısını hatırlatan önemli yapılardan biri olarak öne çıkıyor.